رسانه‌های آمریکا سخنرانی رئیس‌جمهور ایران را چگونه دیدند؟
سخنرانی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در نخستین ساعات پس از پایان آن، به یکی از محورهای اصلی پوشش رسانه‌های آمریکایی تبدیل شد.
وجه مشترک بخش بزرگی از این پوشش‌ها، توصیف سخنرانی پزشکیان با واژه‌هایی مانند «مقاومت‌جویانه»، «تند»، «چالش‌گر» و «جنگی» است؛ اما در کنار این لحن، رسانه‌های آمریکایی یک بخش دیگر از سخنرانی را نیز برجسته کرده‌اند: اعلام آمادگی تهران برای گفت‌وگو و مذاکره، مشروط به کنار گذاشتن «زبان زور».
این ترکیب، یعنی «عدم تسلیم» در کنار «آمادگی برای مذاکره»، مهم‌ترین ویژگی‌ای است که در نخستین تحلیل‌های رسانه‌ای از سخنرانی پزشکیان دیده می‌شود.
پزشکیان مستقیماً ترامپ را هدف گرفت
Axios گزارش خود را با این محور آغاز کرد که رئیس‌جمهور ایران روایت دونالد ترامپ درباره ایران به‌عنوان عامل تروریسم را رد کرده و گفته است ایرانی‌ها خود «قربانی تروریسم» هستند.
Axios همچنین سخنرانی پزشکیان را اقدامی برای به چالش کشیدن مستقیم ترامپ در خاک آمریکا توصیف کرده است. پزشکیان در سخنرانی حدود ۱۸ دقیقه‌ای خود، حملات آمریکا و اسرائیل را محکوم کرد و از کشته‌شدن کودکان ایرانی سخن گفت. (Axios)
روزنامه Los Angeles Times نیز تیتر خود را بر عبارت «قربانیان تروریسم» قرار داد و سخنرانی را یک «wartime address» یا سخنرانی در شرایط جنگی توصیف کرد.
این روزنامه سخنرانی پزشکیان را در چارچوب تهدید روز گذشته ترامپ برای «نابود کردن» جمهوری اسلامی قرار داده و همزمان به مذاکرات غیرمستقیم اخیر تهران و واشنگتن اشاره کرده است. (Los Angeles Times)
واشنگتن پست: لحن «مقاومت تا آخرین نفس»
Washington Post نیز از لحن مقاومتی پزشکیان استفاده کرده و در گزارش خود بر این بخش از سخنان او تمرکز کرده که ایران تا «آخرین نفس» از خود دفاع خواهد کرد.
در عین حال، واشنگتن پست به بخش دیگری از سخنرانی توجه کرده که از نظر دیپلماتیک اهمیت بیشتری دارد: پزشکیان گفت ایران آماده گفت‌وگو و مذاکره است، اما مذاکره‌ای که با «زبان زور» همراه نباشد. (The Washington Post)
به این ترتیب، حتی در رسانه‌ای مانند واشنگتن پست، سخنرانی صرفاً به عنوان یک سخنرانی ضدآمریکایی روایت نشده، بلکه پیام دیپلماتیک آن نیز در کنار پیام تقابلی مورد توجه قرار گرفته است.
Fox News: تمرکز بر برنامه هسته‌ای و «تسلیم نشدن»
بازتاب در Fox News متفاوت‌تر است.
این شبکه دو بخش از سخنرانی پزشکیان را به شکل جداگانه برجسته کرده است.
نخست، ادعای پزشکیان درباره صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران و اینکه تهران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست.
Fox News در همین گزارش تأکید کرده که ایران در شرایطی چنین ادعایی را مطرح می‌کند که غنی‌سازی اورانیوم آن به سطحی نزدیک به سطح مورد نیاز برای تولید سلاح رسیده است. (Fox News)
در گزارش دیگری، Fox News جمله پزشکیان مبنی بر اینکه ایران «هرگز تسلیم نمی‌شود» را در مرکز توجه قرار داده است. (Fox News)
اما نکته قابل توجه این است که همین شبکه، آمادگی پزشکیان برای مذاکره با آمریکا را نیز پوشش داده است؛ البته با تأکید بر شرط تهران مبنی بر عدم استفاده از «زبان زور». (Fox News)
بنابراین در پوشش Fox News، دو موضوع اصلی کنار هم قرار گرفته‌اند:
ادعای ایران درباره صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای + عدم پذیرش تسلیم در برابر آمریکا.
WSJ و فضای سیاست خارجی آمریکا
در Wall Street Journal، فضای خبری بیشتر در چارچوب تصمیم بزرگ‌تر ترامپ درباره جنگ ایران قرار گرفته است.
این روزنامه روز گذشته در تحلیل سخنرانی ترامپ، تمرکز اصلی رئیس‌جمهور آمریکا را بر گزینه‌های پیش روی تهران دانسته بود: توافق یا ادامه فشار و تهدید نظامی. (The Wall Street Journal)
بنابراین در چارچوب پوشش WSJ، سخنرانی پزشکیان بیشتر در یک بازی دیپلماتیک ـ نظامی بزرگ‌تر میان تهران و واشنگتن معنا پیدا می‌کند، نه به عنوان یک رویداد مستقل.
یک اتفاق نمادین مهم: خروج هیئت آمریکا
یکی از تصاویری که به سرعت در رسانه‌های بین‌المللی و آمریکایی برجسته شد، خروج هیئت آمریکا از سالن هنگام سخنرانی پزشکیان بود.
گزارش‌های زنده از مجمع عمومی نشان می‌دهد هیئت آمریکایی در جریان سخنان پزشکیان درباره حملات به ایران و کشته‌شدن کودکان، سالن را ترک کرد. (The Guardian)
این اتفاق از نظر رسانه‌ای اهمیت زیادی پیدا کرده، زیرا یک روز قبل، هیئت ایران نیز در بخش‌هایی از سخنرانی ترامپ سالن را ترک کرده بود.
در نتیجه، پوشش رسانه‌ای دو روز اخیر تصویری از یک تقابل نمادین و مستقیم میان تهران و واشنگتن در قلب سازمان ملل ساخته است.
اما بخش مهم‌تر سخنرانی شاید «مذاکره» باشد
در میان تمام جملات تند پزشکیان، یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنرانی از منظر دیپلماتیک، اعلام آمادگی ایران برای مذاکره بود.
پزشکیان گفت ایران آماده گفت‌وگو، دیپلماسی و مذاکره است، اما حاضر نیست این مذاکره بر اساس فشار و زور انجام شود.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که تنها یک روز قبل از سخنرانی، مقام‌های ایرانی و آمریکایی پس از مدت‌ها یک مذاکره غیرمستقیم چندساعته در حاشیه نشست سازمان ملل انجام داده بودند.
Reuters گزارش داده است که این مذاکرات چند ساعت به طول انجامیده و دونالد ترامپ آن را «بسیار خوب» توصیف کرده، در حالی که ایران تأکید کرده موضع اصلی تهران تغییر نکرده است. (Reuters)
بنابراین سخنرانی پزشکیان را نمی‌توان صرفاً یک پیام جنگی دانست.
پیام تهران را می‌توان در دو سطح خواند:
در سطح عمومی:
ایران تسلیم فشار نظامی آمریکا نمی‌شود.
در سطح دیپلماتیک:
ایران همچنان امکان مذاکره را باز می‌گذارد، اما نمی‌خواهد مذاکره به معنای پذیرش اولتیماتوم آمریکا تعبیر شود.
موضوع تنگه هرمز؛ بخش اقتصادی سخنرانی
یکی دیگر از موضوعات مهم سخنرانی پزشکیان، تنگه هرمز بود.
این موضوع برای مخاطبان اقتصادی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا جنگ ایران و آمریکا در ماه‌های اخیر نه فقط یک بحران امنیتی بلکه یک مسئله انرژی و حمل‌ونقل جهانی نیز ایجاد کرده است.
گزارش Guardian نیز به همین ارتباط اشاره کرده و نوشته است که پزشکیان در سخنرانی خود تلاش کرده حمایت کشورهای عرب منطقه را از پیشنهادهای ایران درباره آینده تنگه هرمز جلب کند؛ تنگه‌ای که اختلال در آن باعث افزایش فشار بر بازار انرژی شده است. (The Guardian)
از این منظر، سخنرانی پزشکیان برای بازارها نیز اهمیت دارد:
هر نشانه‌ای از کاهش تنش → احتمال کاهش ریسک انرژی
و برعکس:
هر نشانه‌ای از گسترش جنگ یا بسته ماندن هرمز → افزایش ریسک نفت، حمل‌ونقل و تورم جهانی.
واکنش جریان سیاسی آمریکا
تا نخستین ساعات پس از سخنرانی، واکنش رسمی گسترده‌ای از سوی چهره‌های اصلی کنگره که مستقیماً به محتوای سخنرانی پاسخ داده باشند، منتشر نشده است.
اما در فضای سیاسی آمریکا، موضع‌گیری‌های مرتبط با ایران عمدتاً حول سه موضوع می‌چرخد:
• برنامه هسته‌ای ایران
• تهدیدات نظامی و امنیتی تهران
• این پرسش که آیا مذاکره با تهران می‌تواند به توافق منجر شود یا نه
در جناح محافظه‌کار، واکنش‌های رسانه‌ای Fox News نشان می‌دهد که تردید نسبت به قابلیت اعتماد تهران برای یک توافق همچنان پررنگ است. در یکی از برنامه‌های این شبکه، یک تحلیلگر صراحتاً درباره قابل اعتماد بودن حکومت ایران برای یک توافق معتبر ابراز تردید کرده است. (Fox News)
در مقابل، رسانه‌های جریان اصلی مانند Washington Post و Los Angeles Times بیشتر تلاش کرده‌اند سخنرانی را در چارچوب تقابل نظامی موجود و تلاش‌های همزمان برای باز کردن مسیر دیپلماسی قرار دهند. (The Washington Post)
یک نکته مهم درباره بازتاب سخنرانی
در ساعات اولیه، نمی‌توان گفت که یک «اجماع» در رسانه‌های آمریکایی درباره موفق یا ناموفق بودن سخنرانی شکل گرفته است.
آنچه می‌توان با اطمینان بیشتری گفت این است که سه تصویر متفاوت از سخنرانی پزشکیان در رسانه‌های آمریکا شکل گرفته است:
تصویر اول – پزشکیانِ مقاوم:
رئیس‌جمهور ایران که در مقابل تهدید ترامپ اعلام می‌کند ایران تسلیم نخواهد شد.
تصویر دوم – پزشکیانِ مذاکره‌کننده:
رئیس‌جمهوری که در عین انتقاد شدید از آمریکا، درِ مذاکره را نمی‌بندد.
تصویر سوم – پزشکیانِ روایت‌ساز:
رئیس‌جمهوری که تلاش می‌کند روایت جنگ را از «آمریکا علیه یک تهدید تروریستی» به «ایران به‌عنوان قربانی حمله نظامی» تغییر دهد.
این سه تصویر در کنار هم، چارچوب اصلی بازتاب رسانه‌ای سخنرانی در آمریکا را ساخته‌اند.
جمع‌بندی
در نخستین ساعات پس از سخنرانی، تیتر غالب رسانه‌های آمریکایی بیشتر بر تقابل پزشکیان با ترامپ، رد اتهام تروریسم و وعده عدم تسلیم ایران متمرکز بوده است.
اما در لایه دوم گزارش‌ها، موضوع دیگری دیده می‌شود که از نظر دیپلماتیک اهمیت زیادی دارد:
تهران در حالی از «تسلیم نشدن» سخن می‌گوید که همچنان اعلام می‌کند آماده مذاکره است.
این موضوع در شرایطی مطرح شده که کانال‌های غیرمستقیم تهران و واشنگتن دوباره فعال شده‌اند.
بنابراین، مهم‌ترین سؤال بعد از سخنرانی پزشکیان این نیست که کدام رئیس‌جمهور سخنرانی تندتری داشت؛ بلکه این است که آیا لحن بسیار سخت دو طرف در مجمع عمومی سازمان ملل، در پشت صحنه با ادامه مذاکرات و تلاش برای رسیدن به یک توافق همراه خواهد شد یا نه.
برای بازارهای انرژی نیز پاسخ به همین سؤال اهمیت دارد؛ زیرا آینده جنگ، وضعیت تنگه هرمز و مسیر مذاکرات ایران و آمریکا می‌تواند مستقیماً بر قیمت نفت، هزینه حمل‌ونقل و تورم اثر بگذارد.