هشدار درباره آینده بازار مواد غذایی آمریکا؛ آیا روزی فقط ۵ یا ۶ زنجیره بزرگ باقی می‌ماند؟
انجمن ملی خواربارفروشان آمریکا درباره افزایش تمرکز بازار و فشار بر فروشگاه‌های مستقل هشدار داد
بازار خواربارفروشی آمریکا با یک پرسش مهم روبه‌روست: اگر روند ادغام و تمرکز در صنعت ادامه پیدا کند، آیا روزی بخش عمده خرید مواد غذایی آمریکایی‌ها در اختیار تنها چند زنجیره بزرگ قرار خواهد گرفت؟
گرگ فرارا، رئیس و مدیرعامل National Grocers Association (NGA)، در گفت‌وگو با Fox Business هشدار داده است که فروشگاه‌های مستقل مواد غذایی تحت فشار فزاینده زنجیره‌های بزرگ ملی قرار دارند و اگر شرایط رقابت تغییر نکند، آمریکا ممکن است در آینده شاهد بازاری باشد که تنها تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ در آن نقش اصلی را ایفا می‌کنند.
فرارا این وضعیت را یک «نقطه عطف» برای صنعت خرده‌فروشی مواد غذایی آمریکا دانسته است.
او می‌گوید فروشگاه‌های مستقل برای ادامه فعالیت در شهرها و محله‌های خود به شرایط رقابتی عادلانه‌تری نیاز دارند؛ زیرا با حاشیه سود بسیار محدودی فعالیت می‌کنند و امکان جذب هزینه‌های اضافی یا تحمل محدودیت‌های رقابتی برای آنها دشوار است.
هشدار درباره بازار «پنج یا شش زنجیره‌ای»
فرارا در گفت‌وگو با Fox Business هشدار داده است که اگر بازار آزاد و رقابت واقعی تضعیف شود، ممکن است آمریکا روزی به بازاری برسد که «پنج یا شش زنجیره ملی» بخش عمده مشتریان را در اختیار داشته باشند.
این اظهارنظر در شرایطی مطرح می‌شود که صنعت خرده‌فروشی مواد غذایی آمریکا طی سال‌های گذشته شاهد گسترش زنجیره‌های بزرگ، ادغام شرکت‌ها و افزایش قدرت خرید فروشگاه‌های بزرگ بوده است.
منظور NGA از این هشدار الزاماً این نیست که آمریکا در آستانه چنین وضعیتی قرار گرفته است؛ بلکه استدلال این انجمن این است که ادامه روند تمرکز بازار می‌تواند سهم فروشگاه‌های مستقل را تحت فشار قرار دهد.
مشکل فروشگاه‌های کوچک فقط قیمت نیست
یکی از نکات مهم در اظهارات فرارا این است که مشکل فروشگاه‌های مستقل صرفاً رقابت بر سر قیمت نیست.
به گفته او، برخی فروشگاه‌های مستقل حتی به همان محصولاتی که زنجیره‌های بزرگ عرضه می‌کنند، با همان شرایط دسترسی ندارند.
برای مثال، ممکن است یک تولیدکننده یا تأمین‌کننده، عرضه یک محصول جدید را برای مدتی در اختیار یک زنجیره بزرگ قرار دهد. در چنین شرایطی، فروشگاه محلی نمی‌تواند محصولی را که مشتریانش خواهان آن هستند عرضه کند.
از نگاه NGA، این وضعیت می‌تواند مشتری را عملاً به سمت یک یا چند زنجیره بزرگ سوق دهد.
فرارا تأکید کرده است که فروشگاه‌های مستقل خواهان امتیاز ویژه نیستند؛ بلکه می‌خواهند امکان رقابت برای آنها وجود داشته باشد.
فروشگاه‌های مستقل چه سهمی از بازار دارند؟
طبق اعلام National Grocers Association، فروشگاه‌های مستقل بیش از ۳۸ درصد از هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان در سوپرمارکت‌ها را به خود اختصاص می‌دهند.
این رقم نشان می‌دهد که فروشگاه‌های مستقل هنوز بخش قابل توجهی از بازار مواد غذایی آمریکا را تشکیل می‌دهند.
این فروشگاه‌ها همچنین برای تأمین کالا در بسیاری از موارد به صورت عمده خرید می‌کنند و به گفته NGA، می‌توانند از طریق خرید در حجم بالا و مدیریت کارآمد، با زنجیره‌های بزرگ رقابت کنند.
مشکل اصلی، از نگاه این انجمن، دسترسی برابر به محصولات، شرایط خرید و تخفیف‌های تجاری است.
حاشیه سود کمتر از ۲ درصد
یکی از مهم‌ترین نکات اقتصادی در این گزارش، حاشیه سود پایین فروشگاه‌های مواد غذایی است.
فرارا می‌گوید اعضای NGA معمولاً با حاشیه سود خالص کمتر از ۲ درصد فعالیت می‌کنند.
به همین دلیل، حتی تغییرات نسبتاً کوچک در هزینه خرید کالا، هزینه حمل‌ونقل یا شرایط تجاری می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر سودآوری فروشگاه‌های مستقل داشته باشد.
برای یک فروشگاه کوچک، افزایش هزینه‌ها یا از دست دادن دسترسی به یک محصول پرفروش می‌تواند بسیار مهم‌تر از یک شرکت بزرگ باشد که ده‌ها یا صدها شعبه و قدرت خرید بسیار بیشتری دارد.
ورود وزارت دادگستری به بازار گوشت
هشدار NGA درباره رقابت در صنعت خواربارفروشی همزمان با افزایش توجه وزارت دادگستری آمریکا به قیمت گوشت گاو مطرح شده است.
وزارت دادگستری تحقیقات خود درباره قیمت و رقابت در بازار گوشت گاو را به هشت خرده‌فروش بزرگ گسترش داده است:
• Kroger
• Publix
• Walmart
• Albertsons
• Aldi
• Ahold Delhaize
• Costco
• Amazon
این تحقیقات در کنار بررسی‌های قبلی درباره شرکت‌های بزرگ صنعت بسته‌بندی و فرآوری گوشت انجام می‌شود.
وزارت دادگستری در حال بررسی عواملی مانند قیمت‌های خرده‌فروشی، حاشیه سود و قراردادها و ترتیبات خرید است تا مشخص شود چه عواملی بر قیمت نهایی گوشت گاو برای مصرف‌کنندگان اثر می‌گذارند.
فرارا تأکید کرده که قصد ندارد پیشاپیش درباره نتیجه تحقیقات وزارت دادگستری قضاوت کند.
رقابت بیشتر؛ قیمت پایین‌تر؟
استدلال اصلی انجمن ملی خواربارفروشان این است که افزایش رقابت در نهایت می‌تواند به نفع مصرف‌کننده باشد.
از دید این انجمن، وقتی فروشگاه‌های بیشتری بتوانند به محصولات و شرایط خرید مشابه دسترسی داشته باشند، رقابت برای جذب مشتری افزایش پیدا می‌کند و این رقابت می‌تواند به کاهش قیمت‌ها، افزایش انتخاب مصرف‌کننده و ایجاد فرصت بیشتر برای تولیدکنندگان محلی منجر شود.
البته اینکه افزایش رقابت در هر بازار مشخصاً چه میزان بر قیمت نهایی اثر می‌گذارد، به عوامل دیگری مانند هزینه تولید، حمل‌ونقل، دستمزد، اجاره، تقاضا و ساختار زنجیره تأمین نیز بستگی دارد.
گوشت گران‌تر؛ آمریکایی‌ها هنوز گوشت می‌خرند، اما ارزان‌تر
فرارا همچنین درباره افزایش قیمت گوشت گاو صحبت کرده است.
به گفته او، افزایش قیمت لزوماً به معنای کنار گذاشتن کامل گوشت گاو از سبد خرید خانوارها نیست. در عوض، بخشی از مصرف‌کنندگان در حال تغییر انتخاب خود هستند.
برای مثال، ممکن است یک خانواده به جای خرید یک تکه بزرگ گوشت یا استیک، مقدار کمتری خریداری کند یا به سمت گوشت چرخ‌کرده برود.
این رفتار اقتصادی به اصطلاح «trade down» یا حرکت به سمت گزینه ارزان‌تر است.
فروشگاه‌های مستقل نیز برای مقابله با افزایش قیمت‌ها ممکن است تخفیف بیشتری روی گوشت چرخ‌کرده ارائه کنند یا بسته‌های کوچک‌تر را در اختیار مشتریان قرار دهند تا مبلغ نهایی فاکتور کاهش پیدا کند.
مسئله فقط فروشگاه‌ها نیست؛ مسئله انتخاب مصرف‌کننده است
در ظاهر، هشدار NGA درباره بقای فروشگاه‌های مستقل است؛ اما پیامد احتمالی آن فراتر از صاحبان این فروشگاه‌هاست.
اگر سهم بازار به تدریج در اختیار تعداد محدودی از زنجیره‌های بزرگ قرار گیرد، ساختار انتخاب مصرف‌کننده نیز می‌تواند تغییر کند.
فروشگاه‌های محلی معمولاً در بسیاری از شهرها و محله‌ها نقش بیشتری در عرضه محصولات منطقه‌ای، محصولات تولیدکنندگان کوچک و کالاهای متناسب با سلیقه جامعه محلی دارند.
از سوی دیگر، زنجیره‌های بزرگ از مزیت‌هایی مانند قدرت خرید، شبکه توزیع گسترده، فناوری و صرفه‌جویی ناشی از مقیاس برخوردارند.
بنابراین مسئله اصلی بازار مواد غذایی آمریکا یک تضاد اقتصادی میان دو مدل کسب‌وکار است:
قدرت خرید و مقیاس بزرگ در برابر انعطاف‌پذیری و حضور محلی فروشگاه‌های مستقل.
چرا این موضوع برای اقتصاد آمریکا مهم است؟
بازار مواد غذایی یکی از بخش‌هایی است که تغییرات آن مستقیماً در زندگی روزمره خانوارها دیده می‌شود.
وقتی رقابت افزایش پیدا کند، مصرف‌کننده معمولاً گزینه‌های بیشتری برای انتخاب دارد؛ اما اگر تعداد بازیگران بزرگ بازار کاهش پیدا کند، نگرانی درباره قدرت قیمت‌گذاری و شرایط دسترسی به محصولات نیز افزایش می‌یابد.
به همین دلیل، موضوع تمرکز بازار خواربارفروشی تنها یک مسئله مربوط به صاحبان فروشگاه‌ها نیست؛ بلکه به قیمت مواد غذایی، تورم، قدرت انتخاب مصرف‌کننده و آینده کسب‌وکارهای کوچک نیز ارتباط دارد.
هشدار اخیر National Grocers Association را می‌توان در همین چارچوب دید: این انجمن معتقد است آمریکا برای حفظ یک بازار رقابتی باید شرایطی فراهم کند که فروشگاه‌های مستقل بتوانند در کنار زنجیره‌های بزرگ به فعالیت ادامه دهند.
فرارا درباره آینده این صنعت ابراز خوش‌بینی کرده و گفته است اگر اقدامات لازم از امروز انجام شود، کسب‌وکارهای مستقل می‌توانند در سال‌های آینده نیز بخشی از بازار مواد غذایی آمریکا باقی بمانند.
جمع‌بندی
بحث بر سر آینده فروشگاه‌های مواد غذایی آمریکا در واقع بخشی از یک سؤال بزرگ‌تر درباره اقتصاد این کشور است:
چه مقدار از بازار را باید شرکت‌های بزرگ در اختیار داشته باشند و چگونه می‌توان همزمان از مزایای مقیاس بزرگ و رقابت میان کسب‌وکارهای کوچک‌تر استفاده کرد؟
هشدار NGA درباره احتمال شکل‌گیری بازاری با تنها «پنج یا شش زنجیره ملی» یک پیش‌بینی قطعی نیست؛ بلکه هشداری درباره پیامدهای احتمالی ادامه روند تمرکز در بازار است.
در شرایطی که آمریکایی‌ها همچنان با قیمت بالای برخی اقلام غذایی، به‌ویژه گوشت، مواجه‌اند، پاسخ به این پرسش می‌تواند برای مصرف‌کننده آمریکایی و آینده قیمت مواد غذایی اهمیت زیادی داشته باشد.