هشدار مدیرعامل بلک‌راک: توقف ساخت مراکز داده می‌تواند آمریکا را به رکود بکشاند؛ اما مخالفت عمومی رو به افزایش است
لری فینک از گسترش سریع زیرساخت‌های هوش مصنوعی دفاع می‌کند، اما نگرانی آمریکایی‌ها درباره افزایش هزینه برق و پیامدهای زیست‌محیطی مراکز داده شدت گرفته است. چالش اصلی اقتصاد آمریکا این است که چگونه سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی را ادامه دهد، بدون آنکه هزینه توسعه این صنعت به خانوارها و جوامع محلی منتقل شود.
لری فینک، مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری بلک‌راک، هشدار داده است که توقف گسترده ساخت مراکز داده در ایالات متحده می‌تواند اقتصاد این کشور را وارد رکود کند. این اظهارنظر در شرایطی مطرح شده که سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی با سرعت ادامه دارد، اما مخالفت عمومی با ساخت مراکز داده نیز افزایش یافته است.
فینک در مصاحبه‌ای با شبکه CNBC در ۱۴ اکتبر گفت: «اگر نوعی توقف در این کشور داشته باشیم، وارد رکود خواهیم شد.» او همچنین تأکید کرد که مراکز داده را نباید مشکل اصلی دانست و معتقد است این تأسیسات در حال ایجاد فرصت‌های شغلی جدید هستند.
با این حال، اظهارنظر فینک را باید موضع یک مدیر ارشد سرمایه‌گذاری درباره اهمیت اقتصادی توسعه هوش مصنوعی دانست، نه پیش‌بینی قطعی درباره پیامدهای هر نوع محدودیت. اثر اقتصادی توقف ساخت مراکز داده به گستردگی و مدت آن، پروژه‌های درگیر، واکنش سرمایه‌گذاران و امکان انتقال سرمایه به بخش‌های دیگر بستگی دارد.
چرا مراکز داده به مسئله‌ای اقتصادی و سیاسی تبدیل شده‌اند؟
مراکز داده زیرساخت اصلی بسیاری از خدمات دیجیتال و سامانه‌های هوش مصنوعی هستند. آموزش و اجرای مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی، پردازش اطلاعات و ارائه خدمات ابری به ظرفیت محاسباتی و انرژی قابل‌توجهی نیاز دارد. به همین دلیل، شرکت‌های فناوری و سرمایه‌گذاران در حال توسعه زیرساخت‌هایی هستند که بتوانند پاسخ‌گوی رشد تقاضا باشند.
این سرمایه‌گذاری می‌تواند از مسیرهای مختلف به اقتصاد کمک کند: ایجاد فرصت‌های شغلی در مرحله ساخت و نگهداری، افزایش تقاضا برای تجهیزات و خدمات فنی، جذب سرمایه خصوصی و فراهم کردن ظرفیت لازم برای توسعه محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی.
اما منافع اقتصادی این پروژه‌ها لزوماً به‌طور یکسان میان همه گروه‌ها توزیع نمی‌شود. بخشی از فرصت‌های شغلی ممکن است موقت و مربوط به دوره ساخت‌وساز باشد؛ در مقابل، تأسیسات فعال مراکز داده می‌توانند به نیروی کار کمتری نسبت به مرحله احداث نیاز داشته باشند. بنابراین، برای سنجش اثر واقعی این صنعت بر اشتغال باید میان مشاغل موقت ساخت‌وساز، استخدام‌های دائمی و آثار غیرمستقیم بر اقتصاد محلی تفاوت قائل شد.
از سوی دیگر، افزایش تقاضای برق، نیاز به زیرساخت‌های انتقال انرژی و فشار احتمالی بر منابع آب و محیط‌زیست باعث شده است که بخشی از جوامع محلی در برابر احداث مراکز جدید مقاومت کنند.
نظرسنجی پیو: نگرانی آمریکایی‌ها از هزینه برق و محیط‌زیست افزایش یافته است
داده‌های مرکز پژوهشی پیو نشان می‌دهد نگرش عمومی نسبت به مراکز داده در سال ۲۰۲۶ منفی‌تر شده است. در نظرسنجی انجام‌شده از ۲۰ ژوئیه تا ۹ اوت، با انتشار نتایج در ۲۲ سپتامبر، دیدگاه آمریکایی‌ها درباره پیامدهای این تأسیسات با ماه ژانویه مقایسه شده است.
مهم‌ترین یافته‌ها عبارت‌اند از:
• هزینه برق خانگی: ۵۰ درصد آمریکایی‌ها مراکز داده را از این نظر عمدتاً مضر می‌دانند؛ در ژانویه این رقم ۳۸ درصد بود.
• محیط‌زیست: سهم کسانی که اثر مراکز داده را عمدتاً منفی ارزیابی می‌کنند، از ۳۹ درصد به ۵۴ درصد افزایش یافته است.
• کیفیت زندگی ساکنان مناطق اطراف: این رقم از ۳۰ درصد به ۴۹ درصد رسیده است.
• اشتغال محلی: ۲۴ درصد مراکز داده را برای مشاغل محلی عمدتاً مضر می‌دانند، در حالی که در ژانویه این سهم ۱۵ درصد بود.
این نتایج نشان می‌دهد بحث مراکز داده دیگر صرفاً موضوعی فنی یا مربوط به صنعت فناوری نیست. وقتی مردم احتمال افزایش قبض برق یا آسیب به کیفیت زندگی محل سکونت خود را مطرح می‌کنند، توسعه این زیرساخت‌ها به موضوعی مرتبط با سیاست‌گذاری انرژی، مقررات محلی و رضایت عمومی تبدیل می‌شود.
البته این ارقام بیانگر برداشت و نگرانی پاسخ‌دهندگان‌اند؛ آن‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که مراکز داده در همه مناطق باعث افزایش قبض برق شده‌اند. برای تعیین اثر واقعی بر هزینه خانوارها باید ساختار بازار برق، هزینه توسعه شبکه، قراردادهای تأمین انرژی و نحوه تقسیم هزینه‌ها میان شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان بررسی شود.
آیا توقف مراکز داده واقعاً اقتصاد آمریکا را وارد رکود می‌کند؟
استدلال فینک بر اهمیت سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی برای رشد اقتصادی آمریکا استوار است. توقف گسترده پروژه‌ها می‌تواند بخشی از هزینه‌های سرمایه‌ای شرکت‌ها را به تعویق بیندازد، تقاضا برای پیمانکاران و تأمین‌کنندگان تجهیزات را کاهش دهد و بر مناطقی که به این سرمایه‌گذاری‌ها وابسته شده‌اند فشار وارد کند.
اما تبدیل این پیامدها به رکود سراسری به عوامل بیشتری بستگی دارد. برای مثال، باید مشخص شود که چه میزان از سرمایه‌گذاری متوقف می‌شود، این توقف چه مدت ادامه دارد و آیا سرمایه به پروژه‌های دیگر مانند تولید برق، زیرساخت‌های شبکه یا صنایع دیگر منتقل خواهد شد یا نه.
همچنین میان توقف کامل ساخت مراکز داده و اعمال مقررات سخت‌گیرانه‌تر تفاوت مهمی وجود دارد. الزام به تأمین برق اختصاصی، شفافیت بیشتر درباره مصرف انرژی، مشارکت شرکت‌ها در هزینه توسعه شبکه یا محدودیت ساخت در مناطق خاص لزوماً به معنای توقف کل سرمایه‌گذاری در آمریکا نیست.
در نتیجه، هشدار فینک اهمیت اقتصادی این صنعت را برجسته می‌کند، اما برای اثبات ادعای رکود باید شواهدی درباره اندازه شوک سرمایه‌گذاری و اثر آن بر تولید، اشتغال و مصرف ارائه شود.
صندوق بین‌المللی پول چه تصویری از اقتصاد آمریکا ارائه می‌کند؟
صندوق بین‌المللی پول در گزارش چشم‌انداز اقتصاد جهانی که ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، رشد اقتصادی آمریکا را برای سال جاری و سال ۲۰۲۷ حدود ۲٫۳ درصد پیش‌بینی کرده است.
این پیش‌بینی نشان‌دهنده انتظار برای ادامه رشد اقتصادی است، نه ورود قریب‌الوقوع به رکود. با این حال، پیش‌بینی رشد سالانه نمی‌تواند به‌تنهایی اثر فرضی توقف گسترده مراکز داده را مشخص کند؛ زیرا این سناریو ممکن است در صورت وقوع، شرایط سرمایه‌گذاری و تقاضا را تغییر دهد.
صندوق بین‌المللی پول در سطح جهانی نیز به نقش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از عوامل پشتیبان رشد اشاره کرده است، اما هشدار داده که تمرکز منافع در تعداد محدودی از شرکت‌ها، بخش‌ها و اقتصادها می‌تواند رشد را در برابر شوک‌های مالی و فناوری آسیب‌پذیر کند.
این نکته برای اقتصاد آمریکا مهم است: رشد سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی می‌تواند به افزایش بهره‌وری و توسعه فعالیت‌های اقتصادی کمک کند، اما میزان اثر نهایی به چگونگی گسترش این دستاوردها در میان شرکت‌ها، کارکنان و مصرف‌کنندگان بستگی دارد.
بدهی دولت و رقابت برای جذب سرمایه
فینک علاوه بر دفاع از توسعه مراکز داده، افزایش بدهی فدرال آمریکا را نیز یکی از نگرانی‌های اصلی اقتصاد این کشور می‌داند. استدلال او این است که دولت برای تأمین کسری بودجه به منابع مالی بیشتری نیاز دارد و هم‌زمان شرکت‌های خصوصی نیز برای توسعه هوش مصنوعی و زیرساخت‌های مرتبط با آن به سرمایه‌گذاری گسترده متکی هستند.
این هم‌زمانی می‌تواند رقابت برای جذب سرمایه را تشدید کند. اگر عرضه اوراق خزانه‌داری افزایش یابد و شرکت‌ها نیز برای تأمین مالی پروژه‌های خود به بازار بدهی مراجعه کنند، نرخ بهره و هزینه تأمین مالی می‌تواند برای تصمیم‌های سرمایه‌گذاری اهمیت بیشتری پیدا کند.
با این حال، رابطه میان بدهی دولت، نرخ بهره و سرمایه‌گذاری خصوصی پیچیده است و به سیاست پولی، تقاضای سرمایه‌گذاران و وضعیت اقتصاد بستگی دارد. بنابراین، افزایش بدهی به‌تنهایی به معنای متوقف شدن سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی نیست، اما می‌تواند یکی از عوامل محدودکننده آن باشد.
راه‌حل احتمالی: توسعه همراه با پاسخ‌گویی به جوامع محلی
چالش پیش‌روی سیاست‌گذاران آمریکا انتخاب ساده‌ای میان توسعه هوش مصنوعی و حفاظت از منافع عمومی نیست. مسئله اصلی طراحی چارچوبی است که سرمایه‌گذاری را امکان‌پذیر نگه دارد و در عین حال، هزینه‌های احتمالی آن را به‌طور نامتناسب بر دوش خانوارها و جوامع محلی نیندازد.
شفافیت درباره مصرف برق و آب، مشخص بودن مسئولیت شرکت‌ها در تأمین هزینه زیرساخت‌های موردنیاز، ارزیابی آثار زیست‌محیطی و توجه به ظرفیت شبکه برق می‌تواند به کاهش تعارض‌ها کمک کند. مقررات هدفمند نیز ممکن است به‌جای توقف فراگیر پروژه‌ها، توسعه مراکز داده را به سمت مناطقی هدایت کند که ظرفیت انرژی و زیرساختی مناسب‌تری دارند.
در نهایت، موفقیت اقتصادی هوش مصنوعی فقط با میزان سرمایه‌گذاری یا تعداد مراکز داده ساخته‌شده سنجیده نمی‌شود. میزان بهره‌وری ایجادشده، کیفیت و دوام فرصت‌های شغلی، هزینه انرژی برای مصرف‌کنندگان و توزیع منافع اقتصادی نیز اهمیت دارد.
جمع‌بندی
هشدار لری فینک نشان‌دهنده اهمیتی است که مدیران مالی برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی قائل‌اند. اما افزایش مخالفت عمومی با مراکز داده نیز پیام روشنی دارد: توسعه فناوری زمانی از پشتیبانی اجتماعی برخوردار می‌ماند که هزینه‌ها و منافع آن برای مردم قابل‌قبول باشد.
داده‌های پیو نشان می‌دهد نگرانی آمریکایی‌ها درباره هزینه برق، محیط‌زیست و کیفیت زندگی در اطراف مراکز داده افزایش یافته است. در مقابل، پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول همچنان از رشد اقتصاد آمریکا در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حکایت دارد.
از این رو، پرسش اساسی صرفاً این نیست که آیا باید مراکز داده بیشتری ساخته شوند؛ بلکه این است که چگونه می‌توان سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی را ادامه داد، بدون آنکه هزینه توسعه این صنعت به مانعی برای پذیرش اجتماعی و پایداری اقتصادی آن تبدیل شود.
منابع:
• Moneywise، گزارش اظهارات لری فینک درباره توقف ساخت مراکز داده، اکتبر ۲۰۲۶.
• مرکز پژوهشی پیو: تغییر نگرش آمریکایی‌ها نسبت به مراکز داده، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
• رویترز: گزارش چشم‌انداز اقتصادی صندوق بین‌المللی پول، ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶