دادهای که دوشنبه منتشر شد، شایعه نیست و نظرسنجی سیاسی هم نیست: پیمایش مؤسسهٔ آموزش بینالمللی از بیش از ۸۰۰ دانشگاه آمریکایی نشان میدهد ثبتنام دانشجویان خارجی در پاییز ۲۰۲۶ نه درصد افت کرده، تازهواردها پانزده درصد کم شدهاند و برای نخستین بار در پنج سال، حتی صف کارآموزی پس از تحصیل (OPT) هم عقب رفته است. دانشگاهها با اکثریتی کمسابقه، انگشت را به سمت فرایند ویزا و محدودیتهای سفر میگیرند. برای هزاران خانوادهٔ ایرانی که مسیر تحصیل در آمریکا را نقشهٔ زندگیشان کردهاند، این اعداد نقشهٔ تازهٔ ریسک است.
۱. چه اتفاقی افتاده است؟
مؤسسهٔ آموزش بینالمللی (IIE) دوشنبه ۱۶ نوامبر دو سند را با هم منتشر کرد: «تصویر فوری پاییز ۲۰۲۶» — پیمایش مقدماتی بیش از ۸۰۰ مؤسسه برای سال تحصیلی جاری — و گزارش سالانهٔ Open Doors برای ۲۰۲۵–۲۶ که آمریکا را همچنان میزبان حدود ۱٫۱ میلیون دانشجوی خارجی نشان میدهد. تصویر فوری، جهت حرکت را نشان میدهد: ثبتنام کل −۹٪ (در برابر −۳٪ پارسال)، تازهواردها −۱۵٪، تحصیلات تکمیلی −۱۵٪ در برابر کارشناسی −۳٪، و OPT منفی ۶٪ — نخستین افت این شاخص در پنج سال. پارسال افت ثبتنام را تا حدی ماندن فارغالتحصیلان در OPT جبران میکرد؛ امسال همان بالشتک هم در حال خالیشدن است.
۲. علت اقتصادی یا سیاسی چیست؟
خود مؤسسهها علت را رتبهبندی کردهاند: ۸۸٪ فرایند درخواست ویزا و ۷۰٪ محدودیتهای سفر. در پسِ این دو عنوان، چند تصمیم مشخص امسال هست: پیشنهاد DHS برای گرفتن ۷۰ هزار دلار از دانشگاه به ازای هر دانشجوی OPT (هنوز نهایی نشده، اما سایهاش بر تصمیم دانشجو افتاده است)، قاعدهٔ سقف چهارسالهٔ اقامت دانشجویی که قاضی موقتاً متوقفش کرده، لغو وضعیت قانونی هزاران دانشجو در ماههای گذشته، و توقف چندماههٔ رسیدگی به درخواستهای OPT دانشجویان کشورهای مشمول ممنوعیت سفر. اما IIE صادقانه دو عامل غیرسیاسی را هم کنارشان میگذارد: رقابت جهانی تندتر برای دانشجوی خارجی و هزینهٔ رو به رشد مدرک آمریکایی. پس روایت درست «همهچیز سیاست است» نیست؛ روایت درست این است که نااطمینانی سیاستی، روی بازاری افتاده که از قبل هم گرانتر و رقابتیتر شده بود — و در چنین بازاری، نااطمینانی بهتنهایی کافی است تا خانواده مقصد را عوض کند.
۳. دادهها چه میگویند؟
سه عدد را باید کنار هم خواند. اول، شتاب: افت از −۳٪ به −۹٪ در یک سال یعنی روند، خطی نیست و در حال تندشدن است. دوم، ترکیب: افت تحصیلات تکمیلی (−۱۵٪) پنج برابر کارشناسی (−۳٪) است؛ یعنی ضربه به همان لایهای خورده که پژوهشگاهها، آزمایشگاهها و بازار کار تخصصی آمریکا از آن تغذیه میکنند — و همان لایهای که دانشجوی ایرانی در آن متمرکز است. سوم، پول: NAFSA سهم اقتصادی دانشجویان خارجی را همین پاییز ۲٫۴ میلیارد دلار کمتر از پارسال برآورد میکند و در سطح خرد، دانشگاه ایالتی کلیولند با ۴۶٪ افت دوساله و کمتر از ۵۰ تازهوارد، سوراخ بودجهای ۲ تا ۴ میلیون دلاری را روی میز گذاشته است. اینها ارقام یک پیمایش مقدماتیاند، نه سرشماری نهایی؛ اما جهت و مقیاسشان با همهٔ نشانههای امسال (ویزا، OPT، ممنوعیت سفر) همخوان است.
۴. پیامدها چیست؟
برای دانشگاههای آمریکا، دانشجوی خارجی معمولاً شهریهٔ کامل میپردازد و افت او یعنی فشار مستقیم بر بودجه، برنامههای تحصیلات تکمیلی و حتی بقای برخی رشتهها. برای اقتصاد آمریکا، کانال عمیقتر عرضهٔ نیروی کار است: OPT پل میان دانشگاه و بازار کار تخصصی است و −۶٪ آن — با ۹۵٪ دانشگاهها که میگویند محدودیت OPT دانشجو را به کشور رقیب میراند — یعنی نشت استعداد به کانادا، بریتانیا، استرالیا و حالا حتی چین، به گفتهٔ رئیس NAFSA. برای خانوادهٔ ایرانی، پیامد عملی سهتاست: ریسک ویزا و ممنوعیت سفر بالاتر رفته، پل OPT لرزانتر شده، و «مقصد جایگزین» از حرف به عدد تبدیل شده است. نکتهٔ احتیاطی واجب: این بستهٔ مقدماتی تفکیک کشوری ندارد؛ هیچکس امروز نمیداند سهم دقیق دانشجویان ایرانی از این افت چقدر است و هر عددی در این باره ساخته شود، جعل است.
۵. چه چیزی هنوز قطعی نیست؟
نخست، دادهها مقدماتیاند: پیمایش اکتبر از مؤسسههای پاسخدهنده است و آمار کامل ۲۰۲۶–۲۷ سال آینده با Open Doors بعدی میآید؛ جهت کلی بهسختی برمیگردد، اما ارقام نهایی میتوانند چند واحد درصد جابهجا شوند. دوم، علتسنجی پیمایشی است: «دانشگاهها ویزا را مقصر میدانند» با «سهم دقیق هر عامل» یکی نیست. سوم، دو تصمیم کلیدی هنوز بازند: هزینهٔ ۷۰ هزار دلاری OPT نهایی نشده و سرنوشت قضایی سقف چهارسالهٔ اقامت معلوم نیست؛ هر دو میتوانند تصویر ۲۰۲۷ را بهتر یا بدتر کنند.
۶. جمعبندی تحلیلی
این گزارش را باید در پروندهٔ بزرگتر «هزینهٔ نااطمینانی» خواند: آمریکا هنوز مقصد اول جهان است و ۱٫۱ میلیون دانشجو دارد، اما مزیت تاریخیاش — قابلپیشبینیبودن مسیر از ویزا تا کار — در حال فرسایش است و دادهٔ پاییز ۲۰۲۶ نخستین جایی است که این فرسایش همزمان در هر سه حلقه (ورود، ماندن، کار پس از تحصیل) دیده میشود. پایش بعدی: نهاییشدن یا کناررفتن هزینهٔ OPT در DHS، حکم نهایی سقف چهارساله، آمار ویزاهای دانشجویی (F-1) فصل بعد، و انتشار تفکیک کشوری که جای ایران را در این افت روشن کند.
منابع: مؤسسهٔ آموزش بینالمللی (IIE)، «تصویر فوری پاییز ۲۰۲۶» و Open Doors ۲۰۲۶، منتشرشده دوشنبه ۱۶ نوامبر (پیمایش بیش از ۸۰۰ کالج و دانشگاه، با همکاری ۱۰ انجمن آموزش عالی، در اکتبر؛ دادهها مقدماتیاند)؛ CNN، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (پیشنهاد هزینهٔ ۷۰ هزار دلاری DHS برای هر دانشجوی OPT؛ قاعدهٔ سقف چهارسالهٔ اقامت و توقف موقتش با حکم قاضی؛ اظهارات IIE، NAFSA و ACE؛ دانشگاه ایالتی کلیولند)؛ Inside Higher Ed، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (تحصیلات تکمیلی −۱۵٪ در برابر کارشناسی −۳٪؛ نخستین افت OPT در پنج سال؛ توقف رسیدگی OPT برای کشورهای مشمول ممنوعیت سفر بهعنوان عامل محتمل)؛ AP از مسیر بازنشرها (ثبتنام −۹٪ و تازهواردها −۱۵٪)؛ NAFSA با JB International (کاهش ۲٫۴ میلیارد دلاری سهم اقتصادی دانشجویان خارجی در پاییز امسال). در انتشار مقدماتی IIE تفکیک کشوربهکشور نیامده است؛ هیچ رقم مشخصی برای دانشجویان ایرانی در این بسته وجود ندارد. عکس: دانشجویان در محوطهٔ یک دانشگاه آمریکایی در پاییز.