جنگ با اقتصاد آمریکا چه می‌کند؟
یک قرن تجربه آمریکا؛ از جنگ جهانی دوم تا جنگ ایران
آیا جنگ برای اقتصاد آمریکا خوب است یا بد؟
پاسخ برخلاف تصور عمومی ساده نیست. جنگ می‌تواند در کوتاه‌مدت تولید و اشتغال را افزایش دهد، اما همزمان هزینه دولت، بدهی، تورم و فشار بر مصرف‌کننده را بالا ببرد.
یک پژوهش NBER که ۱۱۵ جنگ در ۱۴۵ کشور طی ۷۵ سال را بررسی کرده، نشان می‌دهد جنگ به‌طور متوسط با کاهش حدود ۱۳ درصدی GDP واقعی همراه بوده و آثار منفی آن می‌تواند حتی یک دهه ادامه داشته باشد. البته این ارقام مربوط به اقتصاد کشورهای درگیر در جنگ است و مستقیماً قابل تعمیم به آمریکا نیست. (National Bureau of Economic Research)
اما تجربه آمریکا متفاوت است.
در جنگ جهانی دوم، بسیج عظیم صنعتی باعث افزایش شدید تولید و اشتغال آمریکا شد. در عین حال، هزینه جنگ بدهی دولت را به‌شدت افزایش داد. بنابراین رشد اقتصادی دوران جنگ را نمی‌توان صرفاً به معنای افزایش رفاه مردم تفسیر کرد؛ بخش بزرگی از تولید صرف تجهیزات نظامی می‌شد.
در جنگ ویتنام، افزایش هزینه‌های نظامی در کنار سیاست‌های مالی و پولی آن دوره به افزایش فشارهای تورمی کمک کرد. در جنگ خلیج فارس نیز شوک اصلی از مسیر نفت وارد اقتصاد شد: افزایش قیمت انرژی به مصرف‌کنندگان و شرکت‌های آمریکایی منتقل شد.
جنگ‌های عراق و افغانستان نیز یک درس مهم دیگر داشتند: هزینه جنگ با پایان عملیات نظامی تمام نمی‌شود. هزینه مراقبت از نیروهای نظامی، مزایا، بازسازی و بهره بدهی می‌تواند سال‌ها ادامه پیدا کند.
اما جنگ ۲۰۲۶ یک تفاوت بزرگ دارد
اقتصاد آمریکا امروز نسبت به دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ بسیار کمتر به نفت خارجی وابسته است.
یک پژوهش جدید فدرال رزرو دالاس در ژوئن ۲۰۲۶، با بررسی اثر اختلال نفتی ناشی از جنگ ایران، به نتیجه بسیار جالبی رسیده است:
اگر یک اختلال مشابه در عرضه جهانی نفت در سال ۱۹۸۰ اتفاق می‌افتاد، مدل پژوهشگران کاهش ۵.۶ واحد درصدی در رشد سالانه‌شده GDP آمریکا را نشان می‌دهد.
اما برای اقتصاد امروز آمریکا، همان شوک فقط حدود ۰.۳ واحد درصد از رشد GDP کم می‌کند؛ یعنی تقریباً یک‌بیستم اثر سال ۱۹۸۰. (Federal Reserve Bank of Dallas)
دلیل اصلی این تغییر، انقلاب نفت شیل و کاهش وابستگی آمریکا به واردات نفت است. آمریکا از اواخر سال ۲۰۱۹ به صادرکننده خالص نفت تبدیل شده و سهم هزینه نفت و فرآورده‌های نفتی از GDP نیز از حدود ۸ درصد در سال ۱۹۸۰ به حدود ۳ درصد در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. (Federal Reserve Bank of Dallas)
اما این به معنای بی‌اثر بودن جنگ برای آمریکایی‌ها نیست.
قیمت نفت در بازار جهانی تعیین می‌شود. بنابراین حتی اگر آمریکا تولیدکننده بزرگ نفت باشد، اختلال در عرضه جهانی می‌تواند قیمت بنزین، سوخت هواپیما، دیزل، حمل‌ونقل و در نهایت قیمت کالاها و خدمات را افزایش دهد.
به همین دلیل، در جنگ ۲۰۲۶ شاید مهم‌ترین زنجیره اقتصادی این باشد:
جنگ → نفت → بنزین و حمل‌ونقل → تورم → نرخ بهره → مصرف خانوارها
جمع‌بندی
تجربه تاریخی آمریکا نشان می‌دهد جنگ الزاماً اقتصاد را رونق نمی‌دهد. جنگ در برخی دوره‌ها تولید و اشتغال را بالا برده، اما در دوره‌های دیگر باعث تورم، افزایش بدهی و فشار بر مصرف‌کننده شده است.
نکته مهم درباره سال ۲۰۲۶ این است که اقتصاد آمریکا از نظر وابستگی به نفت بسیار مقاوم‌تر از گذشته شده است.
بنابراین سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که «جنگ چه بلایی سر GDP آمریکا می‌آورد؟»
سؤال مهم‌تر این است:
اگر جنگ طولانی شود، افزایش قیمت انرژی تا چه اندازه می‌تواند تورم آمریکا را بالا ببرد و واکنش فدرال رزرو چه اثری بر نرخ بهره، بازار سهام و مصرف خانوارها خواهد داشت؟
این شاید مهم‌ترین بخش اقتصادی جنگ ۲۰۲۶ برای مردم و کسب‌وکارهای آمریکایی باشد.
منابع: Federal Reserve Bank of Dallas، NBER، American Economic Review